DE OMGEVING BEPAALT OF IEMAND GAAT ROKEN OF NIET

Robert van de Graaf is a man on a mission: hij wil een rookvrije generatie. Jongeren moeten zo weinig mogelijk in contact komen met roken, vindt de verslavingsarts, want de omgeving is bepalend voor de vraag of iemand wel of niet gaat roken.

Een paar jaar geleden voerde Van de Graaf als chirurg in opleiding de ene na de andere operatie uit, toen het begon te kriebelen. “Je kunt mensen wel steeds oplappen, maar als je niets doet aan de oorzaak, dan blijf je bezig. Ik wilde meer kennis over de reden waarom mensen tot bepaald gedrag komen.”

“Jongeren móesten roken”
Hij begon daarom een studie verslavingsgeneeskunde. Die studie bracht hem naar een gesloten jeugdkliniek van Verslavingszorg Noord Nederland in Groningen. Een behandelcentrum voor jongeren met gedragsproblemen. “Daar zijn mijn ogen opengegaan. Medewerkers stonden gewoon buiten met de jongeren te roken. Jongeren die niet verslaafd waren aan roken, raakten dat in het centrum alsnog. We hadden daar een winkeltje. Daar werden ook sigaretten verkocht. Op een gegeven moment hoorde ik jongeren tegen elkaar zeggen: ‘Het winkeltje is open!’ Voor de ingang van het winkeltje vertoonden ze hetzelfde onrustige gedrag wat ik tijdens mijn geneeskundeopleiding vaak zag bij de ingang van de methadonpost vlakbij het UMCG in Groningen. De jongeren  móesten roken.”

Die tabaksverkoop en het roken binnen de instelling moesten stoppen, vond Van de Graaf. “Ik ga niemand verbieden te roken, maar wil er wel voor zorgen dat hun omgeving zoveel mogelijk rookvrij is. Het is de omgeving die bepaalt of iemand gaat roken of niet. Dit gecombineerd met genetische aanleg. Als je je hele jeugd ziet dat roken normaal is, dan vindt je dat ook normaal gedrag. Als je veelt sport, dan is de kans ook groot dat je kinderen gaan sporten. Neem Sven Kramer en Justin Kluivert bijvoorbeeld. Die hebben hun vader als voorbeeld gehad.”

Meer rust in het behandelklimaat
In 2014 werd het behandelcentrum rookvrij. Op het terrein van het behandelcentrum mocht niet meer worden gerookt. Eerst was er verzet. “Collega’s waren bang dat het onrustig zou worden. Maar het omgekeerde gebeurde. Er kwam meer rust in het behandelklimaat.”

Ook van de jongeren kwam er een reactie: ze gingen minder roken. “Jongeren en medewerkers gingen automatisch minderen met roken. Ook werden jongeren niet langer aangezet om te beginnen met roken. Een rookvrije omgeving heeft een preventieve werking maar zet ook mensen aan te stoppen”, zegt Van de Graaf.

Van de Graaf’s initiatief bleef ook buiten het centrum niet onopgemerkt. Hij werd benaderd door huisarts Hilly ter Veer. Zij wilde in haar Friese dorp Ureterp zoveel mogelijk mensen laten stoppen met roken. De ervaringen van Van de Graaf kwamen goed van pas. Systematisch werd in kaart gebracht op welke manieren mensen, met name jongeren, in contact komen met sigaretten. Een voor een proberen de initiatiefnemers het aantal ‘contactmomenten’ te verminderen.

Eerste rookvrije stad van Nederland
Inmiddels is Van de Graaf ook bezig met de eerste ‘rookvrije stad in Nederland’: Groningen. “Daar werd een beetje lacherig over gedaan. Zo van: je kunt een hele stad toch niet rookvrij maken? Maar er doen nu al 20 grote organisaties mee met in totaal duizenden medewerkers. Bij die organisaties zouden de medewerkers het goede voorbeeld moeten geven door in elk geval niet meer in het bijzijn van kinderen te roken. Nu heeft ook FC Groningen zich aangesloten. Het zou mooi zijn als uiteindelijk het hele stadion rookvrij zou zijn voor de kinderen.”

De beweging moet uiteindelijk leiden tot een rookvrije generatie. Als kinderen niet contact komen met roken, als ze rookvrij opgroeien, dan is de kans dat ze nooit gaan roken aanmerkelijk groter.

Laat ook jouw stem gelden

Stem nu